Het auteursrecht (en naburige rechten)

Ben je een medewerker van een bibliotheek, museum, archiefinstelling of cultuur- en onderwijsinstelling? Verwerf dan hier snel inzicht in enkele basisprincipes van het auteursrecht, en wat de uitzonderingen zijn waarop je een beroep kan doen.

Basisprincipes

Wanneer is het auteursrecht van toepassing?

Een concrete vorm:

Het auteursrecht beschermt geen ideeën, hoe geniaal of origineel die ideeën ook mogen (Cass. 19 maart 1998). Enkel de concrete vorm waarin een idee wordt uitgedrukt zal van bescherming kunnen genieten. Ideeën mogen dus overgenomen worden; iedereen mag zich laten inspireren op het werk van een ander, zolang maar een andere uitdrukkingsvorm gekozen wordt.

In dezelfde zin wordt evenmin bescherming toegekend aan een stijl, een techniek, een genre etc.

De scheidingslijn tussen de (beschermd) vorm en de (niet beschermde) idee is soms moeilijk te trekken, zeker bij scenario’s, formats, concepten, televisieprogramma’s – en spelen etc.

Het originaliteitsvereiste:

Enkel creaties die in een originele vorm zijn uitgedrukt worden door het auteursrecht beschermd.

Een werk (of een gedeelte van een werk) wordt beschermd als het “bestanddelen bevat die de uitdrukking vormen van de eigen intellectuele schepping van de auteur”. De auteur moet kunnen “uitdrukking geven aan zijn creatieve geest”, zodat het werk “de uitdrukking vormt van diens persoonlijkheid” (HvJ 16 juli 2009 C-5/08 – Infopaq; HvJ 22 december 2010 – BSA/Ministertstvo kultury – C-393/09; HvJ 4 oktober 2011 – Premier League – C-403/08 en C-429/08; HvJ 23 januari 2014 – Nintendo/PC Box – C-355/12). Dit is het geval wanneer de auteur bij het maken van zijn werk “zijn creatieve bekwaamheden tot uiting heeft kunnen brengen door het maken van vrije en creatieve keuzen”. Door het maken van deze keuzes kan een auteur aan zijn werk “een persoonlijke noot” geven, die “de persoonlijkheid van de auteur weerspiegelt” (HvJ 1 december 2011 – Painer/Standard – C-145/10; HvJ 1 maart 2012 – Football Dataco – C-604/10).

De artistieke waarde van een werk is geen criterium om auteursrechtelijke bescherming te kunnen genieten.

Het is belangrijk om er op te wijzen dat ook foto’s beschermd worden door het auteursrecht indien deze origineel zijn hetgeen kan voortvloeien uit originele keuzes over perspectief, lichtinval, afstand, scherpte achtergrond, compositie, schaduwspel, kleuren etc.

Geen registratieverplichting:

Er moet geen enkele formaliteit worden vervuld om van auteursrechtelijke bescherming te kunnen genieten. Het auteursrecht ontstaat dus automatisch vanaf de creatie.

De vermelding van het © teken is dus geen vereiste om de bescherming van het auteursrecht te kunnen inroepen. Het kan wel nuttig zijn omdat het het wettelijk vermoeden creëert dat diegene die op het werk wordt vermeld, de auteursrechthebbende is.

Officiële akten van de overheid:

Officiële akten van de overheid, zijnde wetgeving en rechtspraak, zijn uitgesloten van auteursrechtelijke bescherming.

Wie heeft het auteursrecht?

Welke rechten heeft de auteur?

→Voor deze handelingen is de toestemming (via een licentie) van de auteursrechthebbende vereist, wat vaak tegen betaling van een vergoeding zal gegeven worden, tenzij een uitzondering van toepassing is: zie verder.

Wat zijn de naburige rechten?

Er bestaan een aantal naburige rechten, met een gelijkaardige regime als het auteursrecht, die prestaties beschermen.

Er bestaat een specifieke uitzondering op de rechten van uitvoerende kunstenaars en muziek- en filmproducenten. Voor het publieke gebruik van het repertoire van de uitvoerende artiesten en producenten is geen voorafgaande toestemming vereist, doch dient wel een billijke vergoeding te worden betaald (aan Playright en Simmim).

Wat is het portretrecht?

Het portretrecht of recht op afbeelding brengt met zich mee dat een portret niet mag worden gebruikt zonder de toestemming van de geportretteerde.

Uitzondering: een persoon kan zich op basis van het  portretrecht niet verzetten tegen het maken van diens afbeelding op een publieke plaats. Ook voor afbeeldingen van een menigte is de toestemming van elke persoon van de groep niet vereist.

Hoe lang zijn de beschermingstermijnen?

→ Na afloop van deze termijn belandt het werk of de prestatie in het publiek domein.

 

Uitzonderingen op het auteursrecht

Wat mag in het kader van onderwijs en wetenschap?

Wat mogen bibliotheken, archieven en musea?

Uitzondering voor het gebruik van verweesde werken

Een verweesd werk is een werk waarvan de rechthebbenden niet kunnen worden geïdentificeerd (zie ook themadossier verweesde werken).

 

Stappenplan

Als je een werk wil gebruiken, doorloop dan minimaal de volgende stappen:

 

Meer informatie

We verwijzen verder naar onze themadossiers voor meer informatie over bepaalde thema’s.